Ülke, konu ve tarihe göre yerel kaynaklardan gelen haberleri keşfedin.
79 haber · Sayfa 3
Moldova’da düzenlenen Moldagrotech fuarında Çin tarım teknolojileri de tanıtılıyor. MOLDAGROTECH ve FARMER 2026 etkinliklerinde 1.000’den fazla tarım makinesi, ekipman ve araç sergileniyor. Moldexpo’daki fuarlar 15-18 Ekim’de gerçekleştiriliyor ve 400’den fazla katılımcıyı bir araya getiriyor. Etkinlik, tarımsal üretimde kullanılan makine ve ekipmanların sergilendiği bir buluşma niteliği taşıyor.
Moldova Tarım ve Gıda Sanayisi Bakanı Eugeniu Osmochescu ile İtalya Tarım, Gıda Egemenliği ve Ormanlar Bakanı Francesco Lollobrigida, tarım-gıda sektöründe ikili işbirliğinin genişletilmesi fırsatlarını görüştü. Görüşmede ortak projelerin geliştirilmesi, deneyim paylaşımı ve Moldova sektörünün Avrupa Birliği (AB) standartları ile gerekliliklerine uyumuna destek ele alındı. Toplantının önemli gündemlerinden biri, Moldova hükümetine tarım ve kırsal kalkınma alanında AB mevzuatına uyum desteği sağlayan projeydi. Bütçesi 4 milyon euro olan girişim, Moldova Tarım ve Gıda Sanayisi Bakanlığı ile Bari Akdeniz Agronomi Enstitüsü (CIHEAM Bari) ortaklığında yürütülüyor. Proje, ülkenin ulusal çerçevesini AB mevzuatıyla uyumlaştırmayı amaçlıyor. Kaynağa göre işbirliği, Moldova'ya deneyim ve iyi uygulama aktarımına katkı sağlayabilir.
Moldova, kadınlar ve erkekler arasındaki tarımsal kaynaklara erişim farklarını ilk kez Birleşmiş Milletler Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi (UNCCD) kapsamındaki ulusal raporuna dahil edecek. Toprak, su, finansman ve kuraklığa uyum önlemlerine erişimdeki farklılıkları ele alan cinsiyet analizi, 16 Ekim’de başkent Kişinev’de düzenlenen bir atölyede sunuldu ve tartışıldı. Çalışma, ulusal raporlamada arazilerin durumuna ilişkin bilgilere kadınlar ve erkekler arasındaki erişim farklarını da ekleyecek. Değerlendirmeye göre küçük ve parçalı tarım işletmeleri, sulama imkanlarının sınırlı olması, makine ve finansmana erişimdeki güçlükler kadın çiftçilerin toprak bozulmasını önleme ve kuraklığa uyum sağlama imkanlarını azaltıyor. Ev içindeki sorumluluklar da kadınların eğitimlere ve ekonomik faaliyetlere ayırabildiği zamanı kısıtlıyor. Analizde, su kıtlığının su temini, hayvanların bakımı ve ailenin gıda ihtiyacının karşılanması için gereken süreyi artırabildiği, bunun da kadınların mesleki ve ekonomik gelişim faaliyetlerine katılımını zorlaştırabildiği belirtildi. Yeni verilerin raporlamaya eklenmesiyle desteğe ihtiyaç duyan kişilerin ve kadın çiftçilerin sürdürülebilir tarım uygulamalarını hayata geçirmesini engelleyen koşulların belirlenmesi amaçlanıyor. Kaynakta örnek verilen uygulamalar arasında toprağın örtülmesi, münavebe ve suyun verimli kullanılması bulunuyor. Atölyede ayrıca Birleşmiş Milletler Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi’nin toplumsal cinsiyet eşitliği eylem planı ile bu planın Moldova’da uygulanma biçimleri sunuldu. Tartışılan öneriler arasında küçük çiftliklerin koşullarına uygun uygunluk ve ortak finansman ölçütleri oluşturulması, finansman başvurularının hazırlanmasına destek verilmesi ve eğitimlerin yerel yerleşimlerde, tarımsal faaliyetler ile bakım sorumluluklarına uygun saatlerde düzenlenmesi yer aldı. Tarıma destek sağlayan kurumların, yardım isteyen ve yardım alan kadınlarla erkeklerin sayılarını, finansman tutarlarını ve sağlanan destek türlerini ayrı ayrı toplaması da önerildi. Bu bilgilerin, desteklerin dağılımının değerlendirilmesine ve erişimde sorun yaşayan gruplara yönelik programların uyarlanmasına katkı sağlaması bekleniyor. Yerel yönetimlere ise arazi kullanan kadın ve erkeklerle, özellikle kadın çiftçiler ve küçük işletmelerle istişare yürütmeleri önerildi. Kadınların arazi komisyonları, kooperatifler ve su kullanıcı birliklerinde temsil edilmesi, ayrıca istişarelerde ortaya çıkan öneriler ile bunların alınan önlemlere nasıl yansıtıldığının belgelenmesi tavsiye edildi. Atölyede raporlama sürecinde uydu verilerinin kullanımı ve projenin ilerlemesi de ele alındı. Etkinlik, AO EcoContact tarafından Küresel Çevre Fonu’nun desteğiyle, Birleşmiş Milletler Çevre Programı aracılığıyla yürütülen Moldova’nın 2026 UNCCD ulusal raporlama projesi kapsamında düzenlendi.
Moldova Tarım ve Gıda Sanayisi Bakanı Eugeniu Osmochescu ile FAO Genel Direktörü Qu Dongyu, Roma’da Moldova tarımına verilen destek, tarım ve iklim değişikliği projeleri ile sektöre yatırım çekilmesini görüştü. Görüşme, Osmochescu’nun 2026 Dünya Gıda Forumu’na katılımı kapsamında yapıldı. Görüşmede, FAO desteğiyle hazırlanan 2027–2030 Ulusal Tarımda Dayanıklılık Programı da ele alındı. Osmochescu, belge onaylandıktan sonra hedeflerin somut önlemlere ve finansman sağlayabilecek projelere dönüştürülmesi için teknik ve yatırım desteğinin sürdürülmesi gerektiğini belirtti. Taraflar ayrıca iklim değişikliğinin yarattığı zorluklar karşısında öncelikli müdahale alanlarını ve Agro-Gıda Ortaklık Platformu ile FAO Yatırım Merkezi fırsatları üzerinden yatırım iş birliğinin genişletilmesini değerlendirdi.
Al Jazeera tarafından aktarılan Birleşmiş Milletler istatistiklerine göre Türkiye'de kişi başına yıllık gıda israfı 163 kilogram olarak veriliyor. Haberde Romanya'nın 130 kilogramlık düzeyinin üzerinde gösterilen Türkiye, Avrupa karşılaştırmasında Portekiz ve İsviçre'nin ardından yer alıyor. Kaynak, ülkelerin kişi başına verileri için referans yılı belirtmiyor. Dünya genelinde her yıl bir milyar tondan fazla gıdanın israf edildiği ve servis edilen her beş porsiyondan yaklaşık birinin çöpe gittiği belirtiliyor. Üretilen gıdaların yaklaşık %13'ü ise mağazalara ulaşmadan, hasat sonrasındaki depolama, taşıma veya işleme aşamalarında kaybediliyor. En büyük kayıpların meyve ve sebzelerde görüldüğü, mağazalara ulaşmadan kaybedilen gıdaların yıllık değerinin 400 milyar doları aştığı aktarılıyor. Gıda israfının en büyük bölümünden haneler sorumlu tutuluyor. Hanelerin payı %60 olurken restoranlar ve diğer gıda hizmetleri %28, mağazalar ise %12 pay alıyor. Kişi başına küresel ortalama yıllık israf yaklaşık 132 kilogram. Daha sıcak iklimli ülkelerde taze ürün tüketiminin daha yüksek ve soğutmaya erişimin daha sınırlı olması nedeniyle hanelerdeki israfın genellikle arttığı ifade ediliyor. Maldivler'de kişi başına israf yaklaşık 260 kilogramla en yüksek düzeyde; Suriye, Dominik Cumhuriyeti, Seyşeller, Meksika ve Tunus'ta ise 210 kilogramın üzerinde olduğu belirtiliyor. Birleşmiş Milletler, gıda israfının küresel ekonomiye yıllık maliyetini bir trilyon doların üzerinde hesaplıyor. Tüketilmeyen gıdaların üretimi için yaklaşık 1,4 milyar hektar tarım alanı kullanılıyor; bu alanın dünya tarım alanlarının %28'ine denk geldiği ve Kanada'nın yüzölçümünden büyük olduğu aktarılıyor. Gıda kaybı ve israfının, çöplüklerdeki gıdaların ayrışması sırasında açığa çıkan metan da dahil olmak üzere küresel sera gazı emisyonlarının %8 ila 10'unu oluşturduğu belirtiliyor.
Moldova hükümeti, Japonya ile yürütülen tarım makineleri ve ekipmanlarının modernizasyonu projesinin devamı için müzakerelerin başlatılmasını ve anlaşmanın imzalanmasını onayladı. Yeni aşamada, Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansının (JICA) desteğiyle yaklaşık 55 milyon dolara kadar finansman sağlanması öngörülüyor. Çiftçiler bu kaynakla modern tarım makineleri, sulama sistemleri, dijital çözümler ile ürünlerin depolanması ve işlenmesine yönelik ekipman alabilecek. Finansmanın 20 yıl vadeyle ve altı yıllık ödemesiz dönemle verilmesi planlanıyor. Faiz oranı %3,2 olacak; ekipmanlar piyasa fiyatından %10-15 daha düşük maliyetle taksitli alınabilecek. Krediyi devlet değil, yararlanıcı çiftçiler geri ödeyecek. Geri ödenen kaynakların yeni tarımsal yatırımlarda kullanılması öngörülüyor.
Moldova, Temmuz-Eylül 2026 döneminde 60,5 bin ton ayçiçeği tohumu ihraç etti. İhracat hacmi 2025’in aynı dönemine göre %9,5 artarken, ihracat değeri 719,3 milyon Moldova leyine yükseldi ve yıllık artış %19,6 oldu. Ortalama ihracat fiyatı da 11,89 ley/kg’ye çıkarak geçen yılın aynı dönemindeki 10,89 ley/kg seviyesinin %9,2 üzerine çıktı. Buna karşın fiyat artışı tarım üreticilerinin gelirlerine aynı ölçüde yansımadı. Taşıma tarifeleri geçen yıla göre iki katına çıktı ve ihracat sözleşmelerinin çoğunda ürünün alıcıya kadar teslim edilmesi, fiyat farkının önemli bölümünün lojistik giderlerine gitmesine neden oldu. Bu nedenle çiftlik kapısındaki net fiyatın önceki sezona yakın kaldığı belirtildi. İhracatın yaklaşık %85’i Türkiye ve Romanya’ya yapıldı. Türkiye 27,6 bin tonla başlıca varış noktası olurken, Romanya’ya 23,8 bin ton gönderildi. Polonya ve Almanya’ya yapılan sevkiyatlarda ise gıda ve şekerleme sanayisine yönelik tohumların payı nedeniyle, yağ işleme amacıyla gönderilen ürünlere kıyasla daha yüksek fiyatlar görüldü. Karayolu taşımacılığı, 37,2 bin ton ve toplam ihracatın %61,5’iyle ana taşıma yöntemi oldu. Eylül ayında Giurgiulești Limanı üzerinden 22,6 bin ton sevk edildi. Ancak Tuna Nehri’ndeki su seviyesinin yaklaşık 4 metreye düşmesi nehir taşımacılığını sınırladı; Karadeniz havzasındaki güvenlik riskleri ve düşük mavna bulunabilirliği de maliyetleri artırdı. Bazı tüccarların alım sözleşmeleri bulunmasına rağmen ürünlerin çiftçi depolarında kaldığı ve bu durumun yeni alımları yavaşlattığı aktarıldı.
Moldagrotech ve Farmer 2026 tarım fuarlarının sonbahar edisyonu, 15–18 Ekim'de Moldova'daki Moldexpo Uluslararası Fuar Merkezi'nde düzenlenecek. Etkinlikte 400'den fazla katılımcı yer alırken 1.000'den fazla tarım makinesi, araç ve ekipman sergilenecek. Fuarlara çiftçilerin yanı sıra üreticiler, tarım makineleri distribütörleri ve kamu kurumlarının temsilcileri katılacak. Moldexpo Genel Müdürü Zinaida Popa'nın verdiği bilgilere göre katılımcıların 150'den fazlası Moldagrotech şirketlerinden, yaklaşık 250'si ise Farmer sergisi ile Toamna de Aur fuarından oluşuyor. Moldexpo'da tarım, modern teknolojiler ve yerli ürünler için 10.000 metrekareden fazla alan ayrılacak. Organizatörler, tarım sektöründeki gelişimi göstermek amacıyla girişte eski model bir traktör ile yeni nesil bir traktörü birlikte sergileyecek. Programdaki özel etkinliklerden biri, geleneksel peynirin tarım dronlarıyla tanıtılacağı “Marea brânză” gösterisi olacak. 15 Ekim'de yapılması planlanan açılış töreni, çiftçiler, kamu yetkilileri ve iş dünyası arasındaki diyaloğu teşvik etmek amacıyla gayriresmî formatta düzenlenecek. Moldova Tarım ve Gıda Sanayisi Bakanlığı Devlet Sekreteri Vasile Șerban, performanslı teknolojilerin maliyetleri azaltmak, üretim kalitesini artırmak ve Moldova tarımının rekabet gücünü yükseltmek açısından önem taşıdığını belirtti. Fuarlarda çiftçiler tedarikçilerle doğrudan görüşebilecek, ticari koşulları müzakere edebilecek ve finansman olanakları hakkında bilgi alabilecek.
Moldova’nın 1 Ocak–6 Ekim 2026 dönemindeki deniz yolu ihracatı 1,64 milyon tona ulaştı. Bu hacim, 2025’in tamamındaki ihracatı %16, 2024’teki seviyeyi ise %9,5 aştı. Dokuz ayı aşkın sürede 719 gemi yüklenirken, tahıl ve yağlı tohumlar toplam ihracatın 1,48 milyon tonunu, yani %90’ını oluşturdu. Buğday, deniz yoluyla gönderilen ürünler arasında ilk sırada yer aldı. 6 Ekim’e kadar 834.500 ton buğday ihraç edildi; bu miktar 2025’in tamamına göre %66, 2024’teki rekor seviyeye göre %22 daha yüksek oldu. Buğday toplam deniz yolu ihracatının %51’ini oluşturdu ve 361 gemiyle taşındı. Mısır ihracatı 181.571 tona, kolza ihracatı ise 127.031 tona ulaştı. Moldova’nın başlıca deniz lojistik merkezi Giurgiulești olmaya devam etti. Giurgiulești Uluslararası Serbest Limanı’ndan 1.187.353 ton mal ihraç edildi ve bu hacim toplam deniz yolu ihracatının %72’sini oluşturdu. Bununla birlikte, Ungheni Nehir Limanı’nın yönettiği altyapıdan 457.149 ton mal sevk edildi. Bu miktar 2025’in tamamına göre %51 artarken, söz konusu operatörün toplam ihracattaki payı %21’den %28’e yükseldi. Ungheni altyapısı, 834.500 tonluk buğday ihracatının 301.751 tonunu yönetti. Kolza ihracatında ise bu altyapının payı %58’e ulaştı. Kaynakta, işlenmiş ürün ihracatının önceki yılların altında kaldığı belirtildi. Su yoluyla ayçiçek yağı ihracatı 64.945 tonla 2025’in tamamına göre %28 geriledi. Artan ihracat hacmine rağmen deniz taşımacılığı hidrolojik kuraklığın yol açtığı güçlüklerle karşılaştı. Ayçiçeği ihracatının neredeyse tamamı olan 219.475 ton, özellikle Türkiye'deki limanlara olmak üzere Giurgiulești üzerinden gerçekleştirildi.
Rusya ve Ukrayna limanlarındaki Karadeniz ablukasının üçüncü ayına girmesi, büyük buğday ithalatçılarının maliyetlerini artırdı ve alıcıları alternatif menşelere yöneltti. S&P Global Energy’nin, kesintilerden önceki son ihalelerle yaptığı karşılaştırmaya göre Ürdün buğday için ton başına yaklaşık 57 dolar, Suudi Arabistan 63 dolar, Cezayir 56 dolar ve Tunus 45 dolar daha fazla ödüyor. Maliyet artışında taşımacılık tarifelerindeki yükseliş ile Rusya ve Ukrayna’dan arzın azalması etkili oldu. Rus ihracatçılarının yükleri Baltık limanlarına yönlendirmesi, bu terminallerde yoğunluk yaratırken demiryolu taşımacılığı, depolama ve elleçleme kapasitesindeki sınırlamalar alternatif güzergâhları zorlaştırıyor. Baltık’tan Mısır’a navlun bir hafta içinde ton başına 10 dolar artarak 54 dolara çıktı. Ukrayna’nın buğday ihracatı da daha pahalı alternatif güzergâhlara bağımlı hale geldi. Temmuz-eylül döneminde deniz taşımacılığının ihracattaki payı geçen yılki %98’den %78’e gerilerken demiryolunun payı %17’ye, feribotların payı %4’e yükseldi. Moldova güzergâhlarındaki yoğunluk ve Sulina Kanalı’ndaki kuyruklar ek maliyet oluşturdu. Mısır, artan taşıma maliyetlerinden en fazla etkilenen ülke olarak öne çıktı; ülkenin buğday ithalatı geçen yıla göre %74 azaldı. Mısır teslimatlarındaki navlun primi, Karadeniz’deki FOB referansının ton başına 109 dolar üzerine çıktı. Buna karşılık Romanya’nın işler durumdaki Köstence Limanı ve Avrupa Komisyonu verilerine göre 3,28 milyon tonla Avrupa Birliği’nin buğday ihracatında lider olması, ülkeyi alternatif tedarik noktalarından biri haline getirdi. Talebin Avrupa Birliği’ne kayması, Romanyalı ihracatçıların Suudi Arabistan, Cezayir ve Nijerya’daki konumunu da destekledi. Roma’daki 54 Birleşmiş Milletler üyesi örgüt temsilcisi, Karadeniz’de seyrüsefer özgürlüğünün yeniden sağlanması ve gıda güvenliği üzerindeki etkilerin sınırlandırılması için uluslararası çaba çağrısı yaptı. Bölgenin dünya buğday talebinin yaklaşık %30’unu karşılaması, arz kesintisinin etkisini büyütürken fiyatlar Ocak 2026 seviyesinin %27 üzerine çıktı. Türkiye ise kaynak metne göre rekor iç hasat ve kamu stoklarına daha fazla dayanıyor; Rus arzı sınırlı kalırsa yüksek proteinli buğday için Litvanya ve Almanya’ya yönelebilir. Denizcilik ateşkesi sağlanırsa risk priminin hızla düşebileceği ve buğday fiyatlarının gerileyebileceği belirtiliyor. Reuters analizlerine göre Rusya, terminal kapasitesinin %80’ine kadarını kısa sürede yeniden kullanabilir. Ancak bu koşul gerçekleşene kadar hava, lojistik ve jeopolitik risklerin tahıl piyasalarındaki oynaklığı yüksek tutması bekleniyor.
Moldova Tarım ve Gıda Sanayisi Bakanlığı (MAIA), çiftçilerin ve tarımsal işletmelerin bilgilerinin tutulduğu Registrul Fermierilor platformunun kullanımına ilişkin açıklayıcı bir video yayımladı. Video, çiftçilerin platforma kayıt olma sürecini ve sistemin başlıca işlevlerini adım adım anlatıyor. Platform, Moldova’daki tarımsal üreticilerin dijital kaydını ve kamu kurumlarıyla ilişkilerde kullanılacak bilgilerin tutulmasını amaçlıyor. Registrul Fermierilor, Eylül 2026’nın sonunda Tarım ve Gıda Sanayisi Bakanı Eugeniu Osmochescu tarafından kullanıma sunuldu. Platformun hedefleri arasında idari işlemleri basitleştirmek, bürokrasiyi azaltmak ve çiftçilerin devlet destekleriyle Avrupa finansmanına erişimini kolaylaştırmak bulunuyor. MAIA, sistemi kamu desteğinin sağlanması ve tarım sektörünün Avrupa finansmanına hazırlanması için temel araçlardan biri olarak değerlendiriyor. Osmochescu’ya göre sistem, her çiftçi için kamu kurumlarıyla ilişkilerde kullanılacak tekil bir profil oluşturacak. Kurumlar arasındaki bilgi platformlarının veri paylaşımına olanak vermesiyle çiftçilerin birden fazla sisteme girip aynı bilgileri tekrar göndermemesi hedefleniyor. Bakan, bu dijitalleşmenin formaliteler için gereken süreyi ve çiftçilerin katlandığı idari masrafları azaltacağını belirtti.
Moldova Tarım Müdahale ve Ödemeler Ajansı (AIPA), kırsal kesimdeki küçük çiftçiler ve aile işletmelerine yönelik DR-10 “Kırsal Bölgelerdeki Küçük Çiftçiler ve Aile İşletmelerine Destek” müdahalesinde uygunluk kapsamını genişletti. Başvuru sahiplerini tarım arazilerinde 10 hektar, şaraplık veya sofralık üzüm bağlarında 5 hektarla sınırlayan koşullar kaldırıldı. Değişiklik sonrasında başvuru sahiplerinin yüzölçümleri, bu sınırlar uygulanmadan DR-10 müdahale belgesindeki hükümlere göre incelenecek. Böylece destek için başvurabilecek potansiyel yararlanıcı grubu genişleyecek. AIPA, başvuru öncesinde uygunluk koşullarının kontrol edilmesini; işletme ve önerilen yatırımın müdahalede belirtilen tüm şartları karşılamasını önerdi. Değişiklikler ve erişim koşulları AIPA’nın resmi sayfasında bulunuyor.
Moldova’da yaklaşık 130 milyon avro değerindeki projeyle iki merkezi sulama sisteminin modernize edilmesi planlanıyor. Proje kapsamında Ştefan Vodă rayonunda bulunan Masivul Căușeni sistemi ile Criuleni ve Anenii Noi rayonlarındaki Puhăcenii de Sus sistemi yenilenecek. Bu altyapıların toplamda yaklaşık 7 bin hektarlık tarım arazisine hizmet vermesi bekleniyor. Masivul Căușeni sistemi yaklaşık 2 bin hektarlık alanı kapsıyor. Puhăcenii de Sus ise 4 bin 900 hektar için sulama altyapısı sağlayacak. Modernizasyonun ardından iki sistemin, ilgili bölgelerdeki sulama suyu kullanıcıları birliklerinin yönetimine devredilmesi öngörülüyor. Projenin finansmanı Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (BERD) ile Avrupa Birliği’nin kredi ve hibeleriyle sağlanacak. Destek kapsamında Moldova için Reform ve Büyüme Mekanizması da kullanılacak. Tarım Bakanı Eugeniu Osmochescu’nun aktardığına göre yaklaşık 300 tarım üreticisi de maliyetlerin %3’ünü karşılayarak finansmana katkıda bulunacak. Modern altyapının çiftçilere suya daha güvenli erişim sağlaması ve kuraklığın yol açtığı kayıpları azaltması bekleniyor. Yetkililer, mevcut sulama sistemlerinin rehabilitasyonuyla hizmet verilen bölgelerde tarımsal verimliliğin son on yılın ortalamasına göre yaklaşık %50 artabileceğini tahmin ediyor. Moldova’da halen sulama altyapısının rehabilitasyonuna yönelik dokuz proje uygulanıyor.
Moldova Tarım Bakanı Eugen Osmochescu, kuraklığın etkileriyle mücadele için bulut tohumlamasının kullanılmasını önerdi. Bakanın açıklamasına göre yöntemde, özel roketlerle bulutlara gümüş iyodür adlı reaktif dağıtılarak yağış oluşumunun teşvik edilmesi amaçlanıyor. Önerilen sistemin Moldova’da bir ilk olacağı, ilk aşama yatırımının ise yaklaşık 9 milyon avro olacağı belirtildi. Osmochescu, programın hazırlanması ve uygulanmasının bir veya iki yıl sürebileceğini söyledi. Bakanın aktardığına göre uygulama, ülkede nemin yeterli olduğu bulutlu dönemlerle sınırlı olacak ve ekim-kasım aylarından mart-nisan aylarına kadar süren görece yağışlı dönemde gerçekleştirilebilecek. Moldova’nın dağlık alanlarının bulunmaması nedeniyle yağışın yalnızca mevcut bulutlardan yararlanılarak artırılabileceği ifade edildi. Bulut tohumlaması, su yönetimi için önerilen daha geniş stratejinin bir parçası olarak sunuluyor. Yetkililer su toplama ve depolama altyapısının genişletilmesini, su havuzları kurulmasını ve tarımsal sulama sistemlerinin geliştirilmesini de öneriyor. Bakan, hava yoluyla yapılacak uygulama için dolu önleme hizmetinin modernize edilip otomatikleştirilmesi gerektiğini belirtti. Açıklamaya göre Moldova’da kuraklık ve yağış açığı daha sık hale gelirken ülkede büyük bir su açığı yaşanıyor. Ülke, 26 Eylül’den itibaren enerji ve hidroloji sektörlerinde olağanüstü durumda bulunuyor; bu durum düşük nehir debileri ve enerji ile yakıt tedarikine ilişkin risklerle ilişkilendiriliyor. Kaynakta bulut tohumlama programının uygulanmasına ilişkin kesin bir karar veya başlangıç tarihi açıklanmıyor.
Moldova’da tarım alanındaki kurumlar, Avrupa Birliği (AB) standartlarına uyum sağlamak, bürokrasiyi azaltmak ve çiftçilere sunulan hizmetleri daha etkin hale getirmek amacıyla yeniden düzenleniyor. Tarım ve Gıda Sanayii Bakanı Eugeniu Osmochescu, değişikliklerin mevzuat uyumunun yanı sıra düzenlemelerin çiftçiler ve tüketiciler tarafından fiilen hissedilmesini hedeflediğini söyledi. Bakanlık bünyesindeki Tarım Müdahale ve Ödemeler Ajansı (AIPA), AB tarafından yapılacak akreditasyona hazırlandığı için mevcut yapısını koruyacak. Buna karşılık Moldova’da henüz otomatik olmayan Antigrindină Servisi’nin otomatikleştirilmesi planlanıyor. Bakanlığa bağlı bir enstitü ise beş kurumun birleştirilmesiyle yeniden düzenlendi. Bakan, verimlilik çalışmalarının AIPA dışındaki kurumları da kapsayacağını belirtti. Tarım ve Gıda Sanayii Bakanlığı, Moldova’nın AB’ye katılım sürecinde tarım ve kırsal kalkınmanın yanı sıra gıda güvenliği ile sağlık ve bitki sağlığı politikalarından sorumlu. Bakanlığın açıklamasına göre kurum, uygulanması gereken AB müktesebatının yaklaşık üçte birini yetki alanında bulunduruyor. Bakanlık ayrıca mevzuatın uyumlaştırılması ve Avrupa kurallarını uygulayacak kurumların güçlendirilmesini içeren 11, 12 ve 13 numaralı müzakere fasıllarını koordine ediyor.
Suudi Arabistan, cuma günü kapanan ihalede başlangıçta aradığı miktardan yaklaşık 150 bin ton fazla olmak üzere 683 bin ton buğday satın aldı. Suudi devlet alıcısı GFSA (Genel Gıda Güvenliği Kurumu), alımı ihaleye katılan dokuz şirketten altısına dağıttı. AB, Amerika kıtaları, Avustralya ve Karadeniz bölgesi menşeli buğdayın kasım ve aralık aylarında teslim edilmesi bekleniyor. Tüccarlara göre Suudi ihalesine ilişkin beklenti ve zayıf avro, gıda buğdayı fiyatını Paris'teki MATIF'te (Paris emtia borsası) 2 Ekim seansında ton başına 240 avronun üzerine taşıdı. Aralık 2026 teslimatlı kontrat seansı 241,25 avrodan kapattı; fiyat günlük %0,73, haftalık %1,58 ve yıllık %28,3 arttı. Tüccarlar ayrıca Mısır'dan Fransız buğdayına ilgi bulunduğunu belirtti. AMIS'in (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü bünyesindeki dünya tahıl piyasaları izleme sistemi) 2 Ekim tarihli aylık değerlendirmesinde, 2026/27 sezonu dünya buğday ticareti tahmini geçen yıla göre %7 düşürüldü. Rapora göre lojistik kısıtlar özellikle Karadeniz ihracatını yavaşlatırken, Rusya'nın dönem sonu stok tahmini 2 milyon ton, Ukrayna'nınki ise 1,5 milyon ton artırıldı. AB'nin un dahil yumuşak buğday ihracatı ise sezonun yaklaşık 13. haftasında 7,1 milyon tona ulaşarak geçen yılki tempoyu korudu. Bölgesel ihracatçıların zayıf avrodan sağladığı avantaj, taşıma maliyetlerindeki artışla sınırlanabilir. Moldova'daki Giurgiulești Limanı ile Romanya'daki Constanța Limanı arasındaki hatta bir ton tahılın taşıma maliyeti, düşük Tuna ve Prut su seviyeleri ile pahalı yakıtın etkisiyle yaklaşık 13-31 avrodan 67 avroya çıktı. Bu durumun sürmesi halinde yüksek navlun, ihracatçıların fiyat avantajının bir bölümünü azaltabilir.
Moldova, akıllı tarımı 2027’de ülke genelinde geliştirmeyi ve bu dönüşümü dijitalleşme, yapay zekâ ile bilimsel araştırmalarla desteklemeyi planlıyor. Tarım ve Gıda Sanayii Bakanı Eugeniu Osmochescu, bazı üreticilerin hâlihazırda akıllı tarım teknolojilerinden yararlandığını, ancak bu uygulamaların ülke çapında ortak bir vizyon temelinde yürütülmediğini söyledi. Bakan, akıllı tarım kapsamında uydudan toprağa kadar farklı bilimsel imkânlardan yararlanılacağını belirtti. Tarım Bakanlığı, planlanan ulusal yaklaşımı desteklemek amacıyla Moldova tarımının modernizasyon olanaklarını inceleyen kapsamlı bir çalışma hazırlamak istiyor. Bilimsel araştırmalara dayandırılması planlanan çalışma için ülke içinden ve dışından ekiplerin belirlenmesine yönelik görüşmeler başlatıldı. Osmochescu, çalışmanın gelecek yıl haziran ayına kadar tamamlanmasını hedeflediklerini açıkladı. Çalışmanın kapsamı yalnızca tarımsal üretimle sınırlı olmayacak. Bakanın açıklamasına göre bahçecilik, arıcılık ve kanatlı sektörleri de bilimsel temelli değerlendirmeye dâhil edilecek. Moldova’nın yaklaşımında dijital araçların yanı sıra yapay zekâ ve tarımda kullanılabilecek diğer bilimsel imkânlardan yararlanılması öngörülüyor. Moldova Tarım ve Gıda Sanayii Bakanlığı, temmuz ayında Roma’da Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) merkezinde düzenlenen Küresel Akıllı Tarım Konferansı’na katıldı. Konferans, dijital ve jeo-uzamsal çözümlerin tarım sektörünün izlenmesinde, iklim risklerinin yönetiminde ve çiftçilere yönelik bilgilendirme ile destek hizmetlerinin geliştirilmesinde kullanılması konusunda uluslararası iş birliği ve deneyim paylaşımına olanak sağladı. Bakanın açıkladığı diğer hedef, tarım sayımının akıllı tarım ve sektörün dijitalleşmesiyle paralel yürütülmesi. Mevcut plana göre yeni genel tarım sayımı 2030’da yapılacak ve hazırlıklar Avrupa Birliği gereklilikleri doğrultusunda sürdürülecek. Moldova’nın 15 Mart-15 Nisan 2011’de gerçekleştirilen ilk genel tarım sayımında yaklaşık 903 bin tarım işletmesi kayda geçirilmişti. Ulusal İstatistik Bürosu, 2030 sayımı için idari ve istatistikî veri kaynaklarını hazırlarken 2027’de ilk kez Entegre Tarım Araştırması yapmayı planlıyor.
Kuzey Makedonya Tarım, Orman ve Su Yönetimi Bakanı Borçe Serafimovski, çiçek hastalığı nedeniyle zarar gören koyun yetiştiricilerine yapılacak tazminat için metodolojinin hazırlandığını açıkladı. Hastalık nedeniyle ölen ya da imha edilen koyunların sayısının yaklaşık 10 bine ulaştığı bildirildi. Bakanlık, yetiştiricilerin yeni koyun alımına hazırlanabilmesi için mümkün olan en yüksek ödemeyi yapmayı hedefliyor. Kurallar gereği, hastalığın görüldüğü aynı yerde en az altı ay yeniden hayvan beslenemeyecek. Avrupa Birliği’nden koyun ve keçi çiçek hastalığına karşı 450 bin aşı sağlandığı ve bunların kullanımına izin verildiği belirtildi. Bakanlık, yetiştirici temsilcileriyle gelecek hafta bir araya gelerek hastalıkla mücadeledeki sonraki adımları ve aşılama olasılığını görüşecek. Serafimovski, yayılmanın şimdilik Doğu Bölgesi ile sınırlı olduğunu ve durumun istikrar kazandığını söyledi. Aşılama seçeneği Avrupa uzmanlarının tavsiyeleri doğrultusunda değerlendirilecek.
Moldova'da tahıl ve yağlı tohum ihracatçılarının bu yıl lojistik maliyetleri, Tuna Nehri'ndeki düşük su seviyesi ile Ukrayna ve Orta Doğu'daki savaşların etkisiyle 200 milyon doların üzerinde kayıp yaşadığı öne sürüldü. Açıklama, Moldova Tahıl Birliği İcra Direktörü Iurie Rija tarafından Moldova Logistics Forum 2026 kapsamında yapıldı. Rija, ihracatçıların özellikle Orta Doğu pazarına ürün ulaştırmakta zorlandığını belirtti. Giurgiulești Limanı ile Köstence Limanı arasındaki taşımada barjaların daha uzun güzergâh izlemek zorunda kaldığını söyleyen Rija, 2022'de bir ton buğday, mısır veya ayçiçeğinin bu hat üzerinden taşınmasının 15 dolara mal olduğunu, bugün ise ihracatçıların 75 dolar harcadığını ifade etti. Tuna'daki su seviyesinin düşmesi de barjaların tam kapasiteyle yüklenmesini engelliyor. Artan motorin fiyatları, daha az ürün taşınabilmesi ve buna bağlı mali kayıpları artırıyor. Moldova ayrıca kendi tahılını ihraç ederken Ukrayna tahılıyla rekabet ediyor. Rija, Köstence Limanı'ndaki yoğunluğun ve liman çevresindeki demiryolu geçişlerinde sürdürülen modernizasyon çalışmalarının sevkiyatları zorlaştırdığını, Romanya'nın bu yılki yüksek tahıl hacminin de rekabeti artırdığını söyledi. LogiHub Başkanı Adrian Țenu ise Ukrayna'daki savaşın başlamasından bu yana yetkililer, taşımacılar ve müşteriler için büyük bir zorluk oluştuğunu, ancak sınır trafiğinin akışını kolaylaştıran yöntemler geliştirildiğini belirtti. Altyapı ve Bölgesel Kalkınma Bakanı Vladimir Bolea, bakanlığın özel sektör, taşımacılık ve lojistik kuruluşlarıyla sorunları görüşeceğini açıkladı. Görüşmelerin, lojistikteki sorunların belirlenmesi ve uygulama sürecine ilgili ekonomik aktörlerin dahil edilmesi amacıyla yapılacağı bildirildi.
Moldova tahıl ihracatçılarının bu yıl lojistik maliyetleri, Tuna Nehri'ndeki düşük su seviyesi ve Ukrayna ile Orta Doğu'daki savaşlar nedeniyle 200 milyon doların üzerinde kayıp yaşadığı öne sürüldü. Açıklama, Moldova Tahıl Birliği İcra Direktörü Iurie Rija tarafından Moldova Logistics Forum 2026 sırasında yapıldı. Rija, ihracatçıların Orta Doğu pazarına tahıl ulaştırmakta giderek daha fazla zorlandığını söyledi. Giurgiulești Limanı ile Köstence Limanı arasındaki güzergâhta mavnaların daha uzun bir rota izlemek zorunda kaldığını belirten Rija, artan lojistik maliyetlerin emtia ticareti şirketlerinin yükünü artırdığını ifade etti. Rija'ya göre tahıl ve yağlı tohum piyasasının yaklaşık 1 milyar dolarlık değerine karşılık ihracatçıların kaybı 200 milyon doların üzerine çıkıyor. Düşük su seviyesi nedeniyle mavnaların tam kapasiteyle yüklenemediğini belirten Rija, motorin fiyatlarının da maliyetleri artırdığını söyledi. Köstence Limanı çevresindeki bazı demir yolu geçişlerinde modernizasyon çalışmaları nedeniyle transitin durdurulduğunu aktaran Rija, Romanya'nın yüksek tahıl hacmi ve başka güzergâh seçeneği bulunmayan Ukrayna tahıllarıyla rekabetin Moldova ihracatçıları üzerindeki baskıyı artırdığını kaydetti. LogiHub Derneği Başkanı Adrian Țenu ise Ukrayna'daki savaşın başlamasından bu yana taşımacılık zincirindeki tüm taraflar için büyük bir zorluk oluştuğunu, ancak sınır geçişlerindeki trafiğin akışını iyileştirecek yöntemler bulunduğunu söyledi. Altyapı ve Bölgesel Kalkınma Bakanı Vladimir Bolea da özel sektör, taşımacılık ve lojistik kuruluşlarıyla sorunları belirlemek ve uygulama sürecine dahil etmek amacıyla görüşmelere başlanacağını açıkladı.
Moldova, tarım ve gıda işleme sektörlerine Suudi Arabistan’dan daha fazla yatırım çekmeyi ve tarım ürünleri ihracatını genişletmeyi hedefliyor. Konu, Moldova Başbakanı Vasile Tofan ile Suudi Arabistan’ın Bükreş’te ikamet eden Moldova Büyükelçisi Khalid Eid Alshammri’nin Kişinev’deki görüşmesinde ele alındı. Görüşmede iki ülke arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi, Suudi sermayesinin çekilmesi ve ticari fırsatların değerlendirilmesi konuşuldu. Tofan, özellikle tarım sektörü ile gıda ürünlerinin işlenmesine ilgi bulunduğunu belirtti. Alshammri ise Moldova’daki yatırım fırsatlarının Suudi Arabistan iş çevrelerinde tanıtılmasına açık olduğunu ve bunun görevindeki temel hedeflerden biri olduğunu ifade etti. Kaynak, herhangi bir yatırım anlaşması veya kesinleşmiş proje açıklamıyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Moldova Tarım ve Gıda Sanayisi Bakanlığı, İsviçre’nin desteğiyle kadın çiftçilerin iklim değişikliğinin yol açtığı risklerle başa çıkma kapasitesini artırmaya yönelik çalışmalar yürütüyor. Bu kapsamda Cojușna’da, Strășeni ilçesinde yaklaşık 35 kadın çiftçi ve kırsal girişimciyle bir atölye düzenlendi. Toplantıda iklim risklerine uyum, tarımsal işletmelerin geliştirilmesi ve kadınların kaynaklara erişimi ele alındı. Proje kapsamında 100’den fazla çiftçinin katıldığı değerlendirme, kadınlar ile erkekler arasında ekipman ve diğer kaynaklara erişim bakımından farklar bulunduğunu ortaya koydu. Kadınlar ekipman eksikliğini erkeklerden neredeyse üç kat daha sık bildirirken, katılımcıların %80’inden fazlası ev işleri ve aile bakımının eğitimlere katılmak için yeterli zaman bırakmadığını belirtti. Kadın çiftçiler, aile işletmelerine uygun küçük ölçekli makineler, ürün depolama ve işleme alanları, finansman ve sübvansiyonlara daha kolay erişim ile kısa ve uygulamalı eğitim talep etti. Atölyede ortaya çıkan önerilerin, kadınlara yönelik eğitim, danışmanlık, teknoloji ve finansman programlarının uyarlanmasında kullanılması planlanıyor. Bu çalışmalar kapsamında kadınların ve genç çiftçilerin girişimcilik, dijital beceri ve yenilikçilik kapasitesini geliştirmek amacıyla 10 Çiftçi Kulübü kurulması öngörülüyor. Kulüplerin deneyim paylaşımı, teknoloji denemeleri ve danışmanlar, finans kuruluşları ile alıcılarla bağlantı kurulması için kullanılması hedefleniyor. Moldova Tarım Bakanlığı ile FAO ayrıca 2027-2030 dönemi için, üretimin korunması ve risklerin azaltılmasına yönelik finansal araçlar içeren ulusal bir tarımsal dayanıklılık programı üzerinde çalışıyor. Proje, İsviçre’nin 2023-2025 dönemindeki desteğinin devamı niteliğinde. Önceki çalışmada 5.000’den fazla kadın tohum ve yem desteği almış, 120’den fazla kadın ise kadın çiftçi kulüplerine katılarak küçük ölçekli ekipman desteğinden yararlanmıştı.
Ukrayna’da çiftçiler, 29 Eylül 2026’ya kadar yaklaşık 153 bin hektar mısır hasadı yaparak 733 bin ton dane elde etti. Hasat 16 bölgede sürerken, ortalama verim hektar başına 5,1 ton olarak kaydedildi. Bu değer, 2025’te bildirilen 4,3 tonluk ortalamanın üzerinde bulunuyor. En yüksek üretim Poltava’da 234 bin tonla gerçekleşti. Sumı 127 bin ton, Kiev ise 117 bin ton üretim bildirdi. Bölgesel verimler arasında da belirgin farklar görüldü; Çernihiv’de ortalama 8,6 ton, Sumı’da 8,4 ton, Çernivtsi’de 7 ton ve İvano-Frankivsk’te 6 ton seviyesine ulaşıldı. Herson’da ortalama verim yaklaşık 1,5 ton olarak açıklanırken, Zaporijya, Herson ve Mıkolayiv’de geçen yıl savaş koşulları ile kuraklığın etkisiyle verimler 0,2 ile 0,8 ton arasında kalmıştı. Ukrayna’da mısır hasadı devam ediyor; nihai üretim, önümüzdeki haftalardaki hava koşulları ve tarla çalışmalarının hızına bağlı olacak.
Moldova’da meyve üreticilerine, hasadı riske atmadan pestisit kullanımını azaltmak için hastalık ve zararlıların düzenli izlenmesine dayalı koruma yaklaşımı öneriliyor. Bu yöntemde ilaçlama, takvim gereği otomatik olarak yapılmak yerine zararlının varlığı, yumurta bırakma dönemi veya ekonomik zarar eşiği dikkate alınarak planlanıyor. Agronom danışman Mihail Buciuceanu, özellikle elma içkurdu ve diğer kelebek grubu zararlılarının uçuşlarının izlenmesinin doğru müdahale zamanını belirlemeye yardımcı olduğunu belirtiyor. Yaklaşım, üreticilerin gereksiz ürün kullanımını, maliyetleri ve meyvelerde kalıntı riskini azaltmayı amaçlıyor. Ancak izleme, önleyici uygulamaların tamamen bırakılması anlamına gelmiyor. Nemli hava koşullarının desteklediği hastalıklarda hava tahmini, yağış öncesinde müdahale zamanının belirlenmesini sağlayabiliyor. Hastalık ortaya çıktıktan sonra kullanılan iyileştirici ürünlerin etkinliği ise her zaman aynı düzeyde olmayabiliyor. Değişen hava koşulları sabit bir ilaçlama planı oluşturmayı zorlaştırıyor. Kurak dönemler bazı hastalıkların baskısını azaltabilirken, yüksek sıcaklıklar bazı zararlıların ortaya çıkmasını veya yayılmasını kolaylaştırabiliyor. Bu nedenle Buciuceanu, üretim alanlarının bir uzman tarafından haftada en az iki-üç kez kontrol edilmesini ve uygulamaların bahçedeki gerçek duruma göre değiştirilmesini öneriyor. Bir diğer sorun, aynı etken maddelerin veya ürün gruplarının tekrarlı kullanımıyla ortaya çıkabilen direnç. Meyve üreticisi Nicolae Pascal, 20-30 yıldır kullanılan bazı etken maddelerin etkinliğinin azaldığını ve aynı sezon içinde tekrarlı uygulamaların direnci teşvik edebileceğini söylüyor. Üreticilere, aynı gruptaki ürünleri art arda kullanmaktan kaçınmaları; temas etkili ürünlere ve uygun durumlarda biyolojik çözümlere yer vermeleri tavsiye ediliyor. Hastalıklara daha dayanıklı çeşitler de önümüzdeki yıllar için seçeneklerden biri olarak gösteriliyor. Bununla birlikte biyolojik ürünlerin daha pahalı olabildiği ve bazı koşullarda geleneksel çözümler kadar etkili olmayabildiği belirtiliyor. İhracat yapan üreticiler açısından ilaçlama planı, hedef pazarın koşullarıyla birlikte ele alınıyor. Asociația Moldova Fruct kalite danışmanı Tatiana Ranga’ya göre bazı büyük ticari zincirler, yasal kalıntı limitinin yalnızca belirli bir bölümünü kabul edebiliyor veya tespit edilen etken madde sayısını sınırlayabiliyor. Bu nedenle alıcının taleplerinin önceden bilinmesi; kullanılan ürünler, dozlar, bekleme süreleri ve laboratuvar analizleriyle uyumlu bir kayıt ve izlenebilirlik sistemi kurulması gerekiyor. Dernek, kiraz, erik ve elma için entegre koruma kılavuzları hazırlarken, Registrul Livezii aracı da bahçedeki uygulamaların ve izleme faaliyetlerinin kaydını tutmak için kullanılıyor. Moldova’nın 2025’te erik ve sofralık üzüm ihracatında AB pazarına önemli ölçüde yönelmesi, bu koşulların önemini artırıyor.